Analisa Santai Oleh:
Datuk Zulkarnain Mahdar,
Pengerusi Gerakan Kuasa Rakyat Malaysia (G57) &
Pemerhati Politik Tempatan
KOTA KINABALU (31 Disember 2025) – Keputusan UMNO Sabah mencalonkan Mohd Ismail Haji Ayob (MIHA), bekas calon Bebas, bagi Pilihan Raya Kecil (PRK) DUN Lamag dilihat sebagai langkah defensif untuk mengurangkan risiko kekalahan dalam landskap politik Kinabatangan yang semakin mencabar.
Strategi ini lebih bertujuan menutup kebocoran undi berbanding mencerminkan pemulihan sokongan sebenar terhadap parti berteras Semenanjung.
Walaupun UMNO–Barisan Nasional memenangi DUN Lamag dan DUN Sukau pada PRU Sabah Ke-17, realiti kemenangan tersebut tidak boleh ditafsir sebagai sokongan kukuh.
Di DUN Lamag, kemenangan dicapai dengan majoriti amat tipis iaitu 153 undi, manakala MIHA sebagai calon Bebas memperoleh 3,755 undi. Angka ini membuktikan bahawa undi Bebas merupakan satu blok undi besar yang berupaya menjadi penentu keputusan pilihan raya.
Di DUN Sukau, UMNO–BN menang dengan majoriti lebih selesa, namun corak pengundian tetap menunjukkan persaingan yang tidak boleh dipandang ringan.
Lebih penting, di DUN Kuamut, UMNO tidak bertanding pada PRU Sabah Ke-17 dan kemenangan dicapai oleh Gabungan Rakyat Sabah (GRS).
Fakta ini mengesahkan bahawa sokongan di Parlimen Kinabatangan banyak bergantung kepada kekuatan gabungan tempatan, bukannya parti nasional.
Fakta Kritikal: Dari Mana Datangnya Undi MIHA
Sokongan kepada MIHA pada PRU Sabah Ke-17 bukan undi neutral atau undi anti-kerajaan, sebaliknya sebahagian besarnya datang daripada pengundi GRS sendiri. MIHA bertanding sebagai calon Bebas berpunca daripada rasa tidak puas hati selepas tidak dicalonkan oleh GRS, lalu menjadi saluran undi protes dalaman.
Lebih signifikan, MIHA merupakan bekas Pegawai Khas Ketua Menteri Sabah dan dalam masa yang sama pimpinan tertinggi Parti Gagasan Rakyat Sabah peringkat Lamag. Justeru, undi yang diperoleh MIHA sebelum ini wajar dibaca sebagai undi limpahan dalaman GRS dan Gagasan, bukannya undi Bebas tulen atau undi berasaskan parti nasional.
Masalah Teras: Undi GRS dan Undi MIHA Tidak Automatik Milik UMNO
Masalah teras PRK DUN Lamag bukan sekadar pemilihan calon UMNO, tetapi keupayaan untuk memindahkan dua kelompok undi secara serentak iaitu undi penyokong GRS dan undi penyokong MIHA sebelum ini. Kedua-dua kelompok ini tidak boleh dianggap sebagai undi automatik kepada UMNO walaupun wujud kerjasama elit politik.
Sebahagian pengundi MIHA sebelum ini ialah pengundi GRS yang keluar sebagai undi protes dalaman. Penyertaan MIHA ke dalam UMNO tidak menjamin pengundi ini akan mengikut beliau, malah berisiko mencetuskan penarikan sokongan jika langkah tersebut dilihat bercanggah dengan sentimen asal.
Hubungan UMNO–GRS juga masih dibayangi ketegangan lalu, termasuk kesan serangan terbuka terhadap kepimpinan Hajiji Noor dan kerajaan GRS. Faktor emosi di peringkat akar umbi menjadikan sebarang arahan undi berisiko tidak diterjemahkan sepenuhnya di peti undi.
Kedudukan Parti Warisan: Risiko Kehilangan Deposit
Dalam pada itu, peranan Parti Warisan dalam PRK DUN Lamag dijangka bersifat marginal. Berdasarkan prestasi dan pola sokongan pada PRU Sabah Ke-17, Warisan gagal membina sokongan signifikan di Lamag dan Parlimen Kinabatangan.
Sekiranya Warisan tetap meletakkan calon, terdapat kemungkinan besar parti tersebut berisiko kehilangan deposit, selari dengan prestasi lemah sebelum ini. Kehadiran Warisan lebih berpotensi sebagai pelengkap pertandingan tanpa keupayaan sebenar mencabar dinamik utama PRK.
Implikasi Terhadap Parlimen Kinabatangan dan Mandat Rakyat Sabah
Pemilihan MIHA sebagai calon PRK DUN Lamag berkemungkinan sedikit sebanyak membantu kedudukan calon Parlimen Kinabatangan, Naim Kurniawan Moktar, dari sudut penyatuan jentera dan pengurangan kebocoran undi dalaman. Namun kelebihan ini masih bersifat andaian, selagi sentimen penolakan terhadap parti berteras Semenanjung kekal dominan dalam pertimbangan pengundi.
Keputusan PRU Sabah Ke-17 memberikan gambaran yang tegas tentang kehendak rakyat. Daripada 73 kerusi Dewan Undangan Negeri, parti berteras Semenanjung hanya memenangi 7 kerusi keseluruhan—UMNO–BN 6 kerusi dan Pakatan Harapan 1 kerusi. Selebihnya dimenangi parti-parti tempatan dan gabungan berteras tempatan Sabah.
Corak ini merupakan referendum politik rakyat Sabah yang jelas menzahirkan keinginan agar parti tempatan mentadbir negeri, bukan parti yang berakar dari Semenanjung. Dalam konteks ini, sebarang kemenangan UMNO sama ada di peringkat DUN atau Parlimen akan kekal bersifat rapuh dan sementara selagi sentimen ini tidak berubah secara struktur.
Indikator Penentu: Majoriti Bawah 1,000 Undi = Kalah Moral
Dalam konteks politik Sabah, kemenangan dengan majoriti di bawah 1,000 undi tidak boleh dianggap sebagai kemenangan kukuh. Ia wajar ditafsir sebagai kalah moral—menang secara teknikal tetapi gagal memulihkan keyakinan akar umbi terhadap parti berteras Semenanjung.
Verdict Politik
PRK DUN Lamag ialah ukuran sebenar penolakan terhadap parti berteras Semenanjung. Kemenangan dengan majoriti kecil bukan isyarat pemulihan, sebaliknya pengesahan bahawa sokongan masih rapuh dan bersifat sementara.
Kegagalan membawa bersama pengundi MIHA dan pengundi GRS membuktikan bahawa strategi menyerap calon hanya menutup luka di permukaan tanpa menyembuhkan punca sebenar penolakan.
Sekiranya PRK DUN Lamag dan Parlimen Kinabatangan kali ini menyaksikan kemunculan calon Bebas, khususnya dalam kalangan orang muda yang berprofil tempatan, berdaya saing dan mempunyai tarikan akar umbi, situasi ini tidak mustahil sekali lagi menjadi cabaran besar bukan sahaja kepada Mohd Ismail Haji Ayob di peringkat DUN Lamag, malah memberi kesan langsung kepada kedudukan Naim Kurniawan Moktar di Parlimen Kinabatangan serta strategi keseluruhan UMNO–Barisan Nasional di kawasan ini.
Analisa Hasil Tulisan;
Datuk Zulkarnain Mahdar
Pengerusi Gerakan Kuasa Rakyat Malaysia (G57) & Pemerhati Politik Tempatan
